Człowiek – najlepsza inwestycja

Brakuje programów uwzględniających mechanizmy psychospołeczne, które mogłyby wesprzeć od strony psychologicznej i społecznej osoby wracające lub chcące powrócić z migracji zarobkowej do kraju. – To jeden z wniosków wynikających z I etapu działań prowadzonych w ramach projektu „Powrót do domu”.

Obecne programy adaptacyjne w Polsce oferują pomoc w kwestiach administracyjno-formalnych. Projekt „Powrót do domu” ma na celu wsparcie powracających z migracji właśnie od strony społecznej, psychospołecznej i instytucjonalnej (publiczne służby zatrudnienia).

Przeprowadzone w ramach I etapu prace przybliżają obecnie panujące definicje migracji. Zwracają uwagę na siłę i charakter współczesnych migracji Polaków, w tym migracji powrotnych. Pokazują na jakie problemy natury psychospołecznej narażone są osoby migrujące oraz w jaki sposób obecnie istniejące programy adaptacyjne starają się na nie odpowiedzieć. Jednocześnie raport odnosi się do sytuacji w województwie warmińsko-mazurskim.

Główne wnioski:

Definicje, typy, skala migracji

Dominującym typem migracji są migracje zarobkowe. Dotychczas analizowano je ze względu na przyczyny, czas trwania i kierunek. Obecnie coraz częściej mówi się raczej o cyrkulacji i mobilności. Pojawiła się także migracja niepełna, w którą wpisuje się migracja sezonowa, ale także długookresowa migracja nielegalna. Cechą charakterystyczną tego typu migracji jest zarabianie w kraju, do którego się emigrowało i wydawanie w kraju ojczystym.

Zagraniczne migracje zarobkowe, czyli takie których motywem jest czynnik ekonomiczny, to także dominujący typ współczesnych migracji Polaków. Polscy emigranci są coraz młodsi, ale jednocześnie coraz lepiej wykształceni. Choć należy zaznaczyć, że cechą charakterystyczną zagranicznych migracji zarobkowych jest praca poniżej kwalifikacji. Praca zgodna z wykształceniem i możliwość ewentualnego awansu to istotny element przy podejmowaniu decyzji o migracjach wewnętrznych, czyli obrębie odbywających się na terenie kraju.

W migracjach wewnętrznych dominują kobiety. Migracje zewnętrzne (zagraniczne) to domena mężczyzn. Częściej wyjeżdżają osoby z regionów mniej zurbanizowanych, mieszkańcy wsi i małych miast.

Jednocześnie w ostatnich latach nasiliło się zjawisko powrotów związane z kryzysem gospodarczym. W opinii ekspertów nie są to jednak powroty masowe. Powracają głównie młodzi mieszkańcy miast, częściej kobiety.

Mechanizmy i programy adaptacyjne

Migracja i powrót z niej generuje wiele problemów natury psychospołecznej. Należą do nich między innymi: stan zawieszenia pomiędzy dwoma krajami, frustracja związana z wykonywaniem pracy poniżej kwalifikacji, zarobkowanie kosztem wyrzeczeń, utrata kontaktu z lokalnym środowiskiem i rozeznania na rynku pracy po powrocie, zjawisko ksenofobii wobec powracających rodzin mieszanych.

Niestety obecnie brakuje programów i narzędzi uwzględniających te społeczno-psychologiczne problemy. Potrzeba ich stworzenia jest podkreślana przez ekspertów ds. migracji.

Migracje w województwie warmińsko-mazurskim

Analizując mechanizmy migracji w województwie warmińsko-mazurskim należy uwzględnić kilka specyficznych cech tego regionu, czyli:
> ruch przygraniczny w obszarze Obwodu Kaliningradzkiego, który umożliwia zarabianie bez migrowania,
> pewną „tradycję” bierności ludności zamieszkującej tamte popegeerowskie tereny,
> słabe więzi i brak tradycji migracyjnych wynikających z historyczno-kulturowych aspektów,
> najwyższą w kraju stopę bezrobocia.

Ruchy migracyjne w tym regionie nasiliły się po wejściu Polski do unii Europejskiej. Precyzyjne oszacowanie skali zarówno migracji, jak i powrotów jest trudne, ze względu na brak rejestrów oraz sygnalizowanej wcześniej niejasności definicji.  Niemniej eksperci prognozują, że saldo migracji w najbliższych latach w województwie warmińsko-mazurskim będzie ujemne, co może skutkować zagrożeniami demograficznymi, społecznymi i ekonomicznymi dla regionu. Jednocześnie zwracają uwagę na brak programów skierowanych do osób chcących powrócić, bądź powracających właśnie na tern województwa warmińsko-mazurskiego, które wspierałyby od strony psychologicznej, zachęcały i udzielały pomocy powracającym na regionalny rynek pracy.

Wnioski z pierwszego etapu wsparły przygotowanie prowadzonego właśnie etapu drugiego, czyli badania jakościowego wśród osób powracających z migracji na teren województwa warmińsko-mazurskiego.

Pobierz Raport ekspercki (pdf, 1.8 MB)